Kapitalizmde sınıflandırmalar karmaşık gerçekliğe ancak sınırlı bir biçimde tekabül etmektedir. Yine de pratikte yararlı olabilirler. Gerçekte sınıflar arasında kesişim, devinim ve bulanık geçişler söz konusudur, özelikle de her iki yana çekilebilecek olan (ve gayet geniş bir aralıkta katmanlaşan) küçük burjuvazi için durum böyledir. Her sınıfın özgül ikincil özelliklerle birlikte farklı fraksiyonları vardır. Ayrıca her kategorinin kesin sınırlarına ve böylece her birinin içinde kimlerin bulunacağına dair birçok anlaşmazlık da bulunmaktadır. Bununla beraber kapitalist toplumun iki büyük kampa (burjuvazi – proletarya) bölünmüş olduğu açıktır.
Capitalist Perspectives, Rodrigo Filgueira
Burjuvazi
Kapitalistler, üretim ve dağıtım araçlarına sahip olan ve/veya bunlar aracılığıyla sermayenin genişletilmesi sürecini kontrol eden kişilerdir. Üretim süreci onların lehine işler. Hammadde kaynaklarını kullanarak ve emek sömürüsüyle artık değer elde eder ve biriktirirler (ticaret, rant, faiz ve spekülasyon aracılığıyla kar elde ettikleri gibi). Bu sınıfın temsilcisi olmaktan faydalananlar da bu sınıfın etkin birer üyesidir.
Mal ve sermaye sahipleri, yöneticiler, büyük şirket ve firmaların büyük hissedarları, büyük mülk sahipleri, büyük tefeciler, bankacı, yatırımcı ve finansörler, uyuşturucu tacirleri, üst düzey yöneticiler (sermayenin iktisadi alandaki temsilcileri), üst düzey politikacılar (sermayeyi politik alanda temsil edenler), üst düzey ana akım medya çalışanları (sermayenin ideolojik alanda temsilciliğini yapanlar) kapitalist sınıfa dahil olanlardır.
Proletarya
Kısaca, üretim sürecinde artık değer yaratan sınıftır. Hammaddeye emek gücünü katarak meta üretir ve buna da kapitalistler el koyar. Metalar parayla takas edildiğinde, artık değer kar olarak realize edilir (gerçekleşir) ve sonra da yeni sermaye olarak tekrar yatırıma dönüşür. Sermayenin özü, varlığının ve gelişiminin maddi ifadesi budur. Sermayenin kendini yeniden üretmesine imkan sağlayan da budur.
Bazıları bu sınıfı daha geniş bir şekilde, yaşamak için kapitalistlere satmak zorunda oldukları çalışma becerileri dışında hiçbir şeye sahip olmayan kişiler olarak tanımlamaktadır. Ancak her ücretli çalışan, emekçi, hizmetli ve gündelikçi, işçi sınıfının bir üyesi değildir. Bu sınıfı tanımlayan şey, onun kapitalistler tarafından artık değer üretmek için kullanılan emek gücüdür. Emek gücünün ‘üretken’ olmasını sağlayan ölçüt artık değer üretmesidir.
Workers, Stéphane Le Saos
Vasıflı ve vasıfsız sanayi işçileri, inşaat işçileri, tarım işçileri, madenciler ve oduncular/keresteciler gibi hammadde çıkarımıyla ilgili işçiler, halen iş aramayı sürdüren, işsiz konumdaki çok sayıda işçi (mevcut durumda üretken değillerdir ancak olma potansiyeli taşırlar). Bu sınıf işçi (proletarya) sınıfıdır. Kapitalizmde asla tam istihdam sağlanmamasının nedeni, işsizlerden oluşan bu yedek orduya diğerlerinin ücretlerini düşük tutmak için ihtiyaç duyulmasıdır. Eğer ücretinden, koşullarından, işinden memnun değilsen, dışarıda tüm bunları kabul eden bir yığın var.
Küçük Burjuvazi
Kapitalist (burjuvazi) ve işçi (proletarya) sınıfının dışında küçük veya bireysel düzeyde daha fazla sermaye oluşturmak (ve bu sayede kapitalist olmak) için yetersiz, ancak kendi kendini devam ettirmek için yeterli olan bazı sermaye biçimlerine sahip olabilen kişilerden oluşan küçük burjuvazi sınıfı bulunur.
Bu bir dükkan gibi fiziksel sermaye veya mühendislik diploması gibi entelektüel sermaye olabilir. Bu türden bireysel sermaye biçimleri, bazı yatırımlar yapılmasını ve kazanç sağlayan becerilerin geliştirilmesini gerektirir. Küçük burjuvazinin üst katmanları burjuvaziye dahil olmak ister ve ideolojik olarak bu sınıfla özdeşleşirler.
Küçük burjuvazi hizmet sektörü çalışanlarını da kapsar; “üretken olmayan” emekçiler/ücretli çalışanlardır. Bunlar (bu onların ortaya koyduğu hizmetin veya işin yararlılığına dair bir yargılama değildir — bu onların emek gücünün artık değer yaratmadığı, ancak bunun yerine sermayenin dolaşımına yardımcı olduğu anlamındadır). Hizmet çalışanlarının herhangi bir üretim aracına erişimi yoktur ve çoğunlukla ücret karşılığında hizmet mübadelesi sırasında ağır bir boyunduruk altındadırlar. Böylece ideolojik olarak işçi sınıfına yakınlaşma eğilimindedirler.
Küçük burjuvazi özerk bir sınıf değildir. Çünkü kapitalizmde esas çatışma burjuvazi ile işçi sınıfı arasındadır ve küçük burjuvazinin çeşitli katmanları bu iki temel sınıftan birinin kampında yerini alır. Sadakatlerinin yanı sıra çıkarları da, mevcut durumda bu iki temel sınıftan hangisi egemense (kapitalizmde bu burjuvazidir) ona eklemlenme eğilimindedir. Küçük burjuvazinin kapitalizmin etkilerine karşı koyan (hatta bunu ateşli bir şekilde yapan) en hoşnutsuz ve radikalleşmiş katmanları bile, onun varlığına temelden meydan okuyamaz.
White Collar Lunch Time, Winnie Quan
Küçük girişimciler ve küçük esnaflar, doktor, avukat, mühendis, yazılımcı, beyzbol oyuncusu gibi vasıflı meslek sahipleri, sanatçı, yazar ve akademisyen gibi entelektüeller, öğretmenler, gazeteciler, itfaiyeciler, polis, sosyal hizmet görevlileri, otobüs şoförleri, kendi aile çiftliğini işletenler, küçük çaplı uyuşturucu satıcıları, büro asistanları, tele pazarlamacılar, küçük ofislerde veri girişi yapan kişiler gibi beyaz yakalı çalışanlar, satış elemanları, seks işçileri, sağlık çalışanları ve otel çalışanları gibi hizmet çalışanları bu geniş kapsamlı sınıfa dahil olurlar.
Lümpenler
Lümpenler (Almanca “kavgacı” kelimesinden gelir) ne üretken toplumsal süreçlerle ilişkili kimselerdir ne de geçim araçlarından bağımsızdırlar. Proletaryanın veya burjuvazinin içinde kökleri bulunabilir ya da onlarla özdeşleşebilirler, ancak sınıftan ayrışmış, deklase durumdadırlar.
Lümpen proletarya içinde olanların sermayeye erişimi yoktur ve her ne sebeple olursa olsun emek gücünü satmak istemezler, bunu yapabilecekleri bir şey olarak görmezler. Devlete, arkadaşlarına, ailelerine veya sadaka, yardıma bağımlı hale gelebilirler, küçük çaplı hırsızlıklar ve dilencilik yaparak, çöp karıştırarak ya da başkalarının evinde kalarak ihtiyaçlarını karşılayabilirler.
Lümpen burjuvazi içinde olanların ise büyük miktarlarda sermayeye erişimi olabilir fakat herhangi bir miktarıyla (kapitalistlerin yapacağı gibi) yeniden yatırım yapmak yerine sermayenin tamamını harcarlar. Bunlara kapitalistlerin ana babadan veya vakıf fonlarından geçinen yetişkin çocukları denebilir. Ayrıca zimmetine para ve mal geçirme, yolsuzluk ve hırsızlık gibi çeşitli yasadışı yollarla servet edinebilirler.(Lümpen burjuvaziyi bürokratik burjuvaziyle karıştırmamak gerekir; onlar devlet aygıtındaki konumlarını kullanarak burada bahsedilen türden eylemlere girişen ve sonra da yasadışı şekilde elde ettikleri kazançlarını kapitalist girişimlere yatıran kimselerdir).
Koralp 